HỘI HỮU NGHỊ VIỆT NAM - LÀO TỈNH NGHỆ AN
THẮP SÁNG TƯƠNG LAI GIÁO DỤC MIỀN NÚI TRONG KỶ NGUYÊN SỐ VÀ TRÁCH NHIỆM BẢO VỆ NỀN TẢNG TƯ TƯỞNG CỦA ĐẢNG
Mùa dịch Covid-19 năm 2020, hình ảnh cậu học trò người Thái ở bản Cướm, xã Diên Lãm, huyện Quỳ Châu (cũ), tỉnh Nghệ An mang chiếc điện thoại cũ lên đỉnh núi để bắt sóng internet học trực tuyến đã khiến nhiều người xúc động. Khi ấy, khoảng cách giữa miền núi và miền xuôi không chỉ được đo bằng những con dốc quanh co hay những cánh rừng ngút ngàn, mà còn được đo bằng khả năng tiếp cận tri thức số.
Học sinh miền núi đều có cơ hội tiếp cận nền giáo dục hiện đại trong kỷ nguyên số
Sáu năm sau, cậu học trò ấy - em Quang Thế Hà - đã trở thành sinh viên năm thứ tư ngành Trinh sát, Học viện Cảnh sát nhân dân. Hành trình từ đỉnh núi dò sóng đến giảng đường đại học là minh chứng sinh động cho sức mạnh của tri thức và khát vọng vươn lên của tuổi trẻ vùng cao. Câu chuyện ấy cũng đặt ra một yêu cầu cấp thiết trong giai đoạn hiện nay: làm thế nào để mọi học sinh miền núi đều có cơ hội tiếp cận nền giáo dục hiện đại trong kỷ nguyên số?
Chuyển đổi số – chiếc cầu nối tri thức tới non cao
Giáo dục luôn giữ vai trò then chốt trong chiến lược phát triển con người và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực quốc gia. Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra mạnh mẽ, chuyển đổi số không còn là lựa chọn mà đã trở thành xu thế tất yếu của nền giáo dục hiện đại.
Chuyển đổi số trong giáo dục là quá trình ứng dụng công nghệ số vào quản lý, giảng dạy, học tập và kiểm tra đánh giá nhằm tạo ra môi trường giáo dục linh hoạt, hiệu quả và hiện đại hơn. Đó không đơn thuần là việc đưa máy tính hay internet vào trường học, mà là sự thay đổi toàn diện về tư duy giáo dục, phương pháp dạy học và cách tiếp cận tri thức của cả người dạy lẫn người học.
Đối với khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa, chuyển đổi số mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Nếu trước đây địa hình hiểm trở, giao thông cách trở khiến học sinh vùng cao gặp nhiều thiệt thòi trong tiếp cận giáo dục thì ngày nay công nghệ số đang từng bước thu hẹp khoảng cách ấy. Chỉ cần có kết nối internet và thiết bị phù hợp, học sinh ở những bản làng xa xôi vẫn có thể tiếp cận bài giảng của giáo viên giỏi, thư viện điện tử và kho tri thức rộng lớn của nhân loại.
Tại Nghệ An, chuyển đổi số trong giáo dục đang được triển khai mạnh mẽ. Hầu hết các trường học đã sử dụng giáo án điện tử, học bạ số và hồ sơ quản lý số hóa. Các cuộc họp chuyên môn, tập huấn nghiệp vụ được tổ chức trực tuyến, giúp giáo viên vùng sâu, vùng xa có điều kiện tiếp cận kiến thức mới mà không phải đi lại nhiều. Những thay đổi ấy đang từng bước tạo nên diện mạo mới cho giáo dục miền núi.
Có thể nói, nếu những con đường giao thông mở lối cho hàng hóa vượt núi thì công nghệ số đang mở những “con đường tri thức” đưa ánh sáng giáo dục đến với từng bản làng. Đây chính là cơ hội để thực hiện mục tiêu công bằng trong giáo dục, bảo đảm mọi học sinh đều được hưởng thành quả của sự phát triển.
Khoảng cách số và những thách thức phía trước
Tôi là người trực tiếp làm giáo viên chủ nhiệm em Vi Thị Lan Hương, học sinh Trường THCS Châu Đình, xã Quỳ Hợp. Em luôn là học sinh chăm ngoan, học lực khá giỏi của lớp. Thế nhưng, trong khi nhiều bạn bè có điện thoại thông minh để tra cứu tài liệu, học trực tuyến hay tìm hiểu kiến thức trên internet thì em lại không có điều kiện đó. Muốn truy cập mạng, em thường phải sang nhà bạn để học nhờ.
Những ngày nắng ráo, con đường đến nhà bạn không quá xa. Nhưng vào mùa mưa vùng cao, những lối đất đỏ trở nên lầy lội, trơn trượt. Có những hôm cần hoàn thành bài tập hoặc tham gia hoạt động học tập trực tuyến vào buổi tối, em phải một mình đi trong màn đêm, vượt qua những đoạn đường vắng để đến nhà bạn xin sử dụng điện thoại. Không ít lần mưa rừng bất chợt đổ xuống, quần áo ướt sũng, em phải ưu tiên cho sách vở được bọc kỹ trong túi nilon để khỏi hỏng.
Khó khăn là vậy nhưng ở cô học trò nhỏ chưa bao giờ xuất hiện ý nghĩ bỏ cuộc. Lan Hương luôn tin rằng chỉ có học tập mới giúp em thay đổi tương lai của mình và gia đình. Chính khát vọng vươn lên ấy đã giúp em vượt qua những thiếu thốn về điều kiện vật chất để tiếp tục nuôi dưỡng ước mơ dưới mái trường vùng cao.
Câu chuyện của Lan Hương là điển hình cho hàng ngàn học sinh vùng cao Nghệ An, cho thấy khoảng cách số vẫn đang hiện hữu ở nhiều bản làng miền núi. Đồng thời cũng nhắc nhở chúng ta rằng phía sau những con số về chuyển đổi số là những học sinh thực tế với khát vọng học tập cháy bỏng, rất cần được tiếp thêm điều kiện và cơ hội để vươn lên.
Và bên cạnh những kết quả tích cực, quá trình chuyển đổi số, giáo dục miền núi vẫn đang đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức.
Trước hết là hạn chế về hạ tầng công nghệ. Không ít điểm trường vùng sâu, vùng xa vẫn gặp khó khăn về đường truyền internet; một số nơi điện lưới chưa ổn định, ảnh hưởng đến việc triển khai các hoạt động dạy học trực tuyến. Hạ tầng kỹ thuật chưa đồng bộ khiến hiệu quả chuyển đổi số chưa đạt như kỳ vọng.
Khó khăn tiếp theo là điều kiện kinh tế của nhiều gia đình học sinh miền núi còn hạn chế. Trong khi học sinh thành phố dễ dàng được trang bị máy tính, điện thoại thông minh phục vụ học tập thì nhiều học sinh vùng cao vẫn phải dùng chung thiết bị với người thân hoặc chưa có thiết bị học tập phù hợp. Điều này tạo nên khoảng cách số đáng kể giữa các vùng miền.
Một thách thức khác là năng lực số của giáo viên và học sinh. Mặc dù đã có nhiều chuyển biến tích cực nhưng một bộ phận giáo viên vùng cao vẫn còn lúng túng trong việc thiết kế bài giảng điện tử, khai thác học liệu số hay sử dụng các nền tảng dạy học trực tuyến. Học sinh vùng cao cũng ít có điều kiện tiếp xúc với công nghệ từ sớm nên kỹ năng số còn hạn chế.
Đặc biệt, cùng với cơ hội tiếp cận tri thức, môi trường mạng cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ. Các thông tin xấu độc, sai sự thật, phản văn hóa có thể tác động tiêu cực đến nhận thức của học sinh nếu thiếu sự định hướng đúng đắn. Một số thế lực thù địch lợi dụng mạng xã hội để xuyên tạc chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, trong đó có chính sách dân tộc, chính sách giáo dục; kích động tư tưởng chia rẽ dân tộc, gây mất đoàn kết trong cộng đồng.
Điều đó cho thấy chuyển đổi số trong giáo dục miền núi không chỉ là vấn đề công nghệ hay kỹ thuật, mà còn gắn chặt với nhiệm vụ xây dựng “lá chắn tư tưởng” cho thế hệ trẻ, góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong tình hình mới.
Chuyển đổi số giáo dục miền núi – động lực thu hẹp khoảng cách phát triển
Một trong những ý nghĩa lớn nhất của chuyển đổi số là tạo cơ hội bình đẳng trong tiếp cận tri thức. Công nghệ số giúp học sinh vùng cao có điều kiện học tập ngày càng tiệm cận với học sinh ở đô thị thông qua các nền tảng học trực tuyến, thư viện số, kho dữ liệu mở và các chương trình đào tạo từ xa.
Nhờ chuyển đổi số, giáo viên miền núi có thêm cơ hội học tập, nâng cao trình độ chuyên môn, cập nhật phương pháp giảng dạy hiện đại. Những bài giảng chất lượng cao có thể đến với mọi học sinh mà không bị giới hạn bởi khoảng cách địa lý.
Không chỉ dừng lại ở việc truyền tải kiến thức, chuyển đổi số còn góp phần bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa các dân tộc thiểu số. Những làn điệu dân ca, truyện cổ dân gian, tiếng nói và chữ viết của đồng bào có thể được số hóa, lưu giữ và tích hợp vào học liệu điện tử, giúp thế hệ trẻ vừa tiếp cận tri thức hiện đại vừa giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc.
Quan trọng hơn, khi học sinh miền núi được học tập trong môi trường giáo dục hiện đại, được thụ hưởng các chính sách ưu tiên của Đảng và Nhà nước, các em sẽ cảm nhận rõ hơn sự quan tâm của Đảng đối với đồng bào vùng khó khăn. Từ đó, niềm tin vào chế độ, vào con đường phát triển của đất nước tiếp tục được củng cố.
Đó chính là nền tảng quan trọng để xây dựng “thế trận lòng dân” vững chắc nơi miền núi, biên giới; góp phần giữ vững ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng từ cơ sở.
Thắp sáng tương lai từ những lớp học số nơi non cao
Để chuyển đổi số trong giáo dục miền núi thực sự trở thành động lực phát triển bền vững, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp.
Trước hết, cần tiếp tục đầu tư hạ tầng số cho vùng sâu, vùng xa; bảo đảm internet tốc độ cao đến các bản làng, trường học; trang bị đầy đủ điện, thiết bị học tập và các nền tảng công nghệ phục vụ dạy học.
Cùng với đó là nâng cao năng lực số cho đội ngũ giáo viên. Mỗi thầy cô giáo vùng cao không chỉ là người truyền đạt kiến thức mà còn là người dẫn đường đưa học sinh đến với thế giới số. Vì vậy, việc bồi dưỡng kỹ năng công nghệ, phương pháp dạy học hiện đại cần được quan tâm thường xuyên.
Một buổi sinh hoạt trực tuyến của giáo viên Trường THCS Châu Đình, Quỳ Hợp
Bên cạnh đó, cần xây dựng hệ thống học liệu số phù hợp với đặc điểm văn hóa, ngôn ngữ và điều kiện học tập của học sinh dân tộc thiểu số. Những kho học liệu mở, dễ tiếp cận sẽ giúp học sinh vùng cao chủ động hơn trong quá trình học tập.
Đặc biệt, giáo dục số phải gắn liền với giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống, kỹ năng sử dụng internet an toàn và khả năng nhận diện thông tin sai lệch trên không gian mạng. Chỉ khi học sinh được trang bị đầy đủ tri thức, kỹ năng và bản lĩnh chính trị thì chuyển đổi số mới thực sự phát huy hiệu quả lâu dài.
Là thế hệ sinh ra trong thời đại công nghệ, thanh niên và học sinh hôm nay cần nhận thức rõ trách nhiệm của mình trong hành trình chuyển đổi số đất nước. Mỗi hành động nhỏ như chia sẻ tri thức, hỗ trợ thiết bị học tập, hướng dẫn kỹ năng số cho trẻ em vùng cao đều góp phần thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng miền.
Một con đường bê tông có thể đưa hàng hóa vượt núi, nhưng một đường truyền internet ổn định có thể đưa tri thức vượt mọi khoảng cách. Khi những lớp học số được thắp sáng nơi bản làng xa xôi, khi mỗi học sinh miền núi đều có cơ hội tiếp cận kho tàng tri thức của nhân loại, thì khoảng cách phát triển sẽ dần được thu hẹp.
Chuyển đổi số trong giáo dục miền núi vì thế không chỉ là một chương trình công nghệ, mà còn là hành trình gieo mầm tri thức, vun đắp niềm tin và xây dựng nguồn nhân lực cho tương lai. Đó cũng là cách thiết thực để củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc trong kỷ nguyên mới.
Võ Phương (Giáo viên Quỳ Hợp)
Ý kiến bạn đọc
Bạn cần đăng nhập với tư cách là Thành viên chính thức để có thể bình luận
Danh mục
Thống kê truy cập
- Đang truy cập181
- Hôm nay7,532
- Tháng hiện tại144,880
- Tổng lượt truy cập4,415,220
